Precisietechnologie helpt staarlijders

Frans Zuurveen
Grijze staar is met een vrij simpele operatie op te lossen. Maar een staarpatient realiseert zich zelden dat hij met een nieuwe ooglens ook een brok precisie krijgt geïmplanteerd. Pharmacia Groningen, onderdeel van een geneesmiddelen-multinational, is gespecialiseerd in het ontwerpen en maken van implanteerbare ooglenzen en verricht ook zelf fundamenteel onderzoek. Dat laatste heeft geleid tot lenzen die niet alleen het staarprobleem oplossen, maar de patiënt zelfs verlossen van andere oogproblemen die het gevolg zijn van ouder worden, zie afbeeldingen 1 en 2. Dat er heel veel oogheelkennis, precisietechnologie, fysische optica en materiaalkunde in zo'n klein lensje is gestopt, leert het hierna volgende verhaal. Het is het resultaat van een bezoek aan een interessant bedrijf met gemotiveerde medewerkers.

Afbeelding 1. Tekening van het inbrengen van een stijve implantatielens. De incisie in het hoornvlies is rechtsboven duidelijk zichtbaar.

Pharmacia Groningen met ongeveer tweehonderd medewerkers is een wat vreemde eend in de internationale bijt van Pharmacia Corporation. Want dat wereld-wijde concern produceert eigenlijk alleen maar geneesmiddelen en geen prothetische producten. Dat de lenzenfabriek toch terechtgekomen is bij Pharmacia, heeft te maken met de historie.
Het bedrijfje dat later Pharmacia Groningen zou worden, is in de jaren vijftig door oogchirurg prof. Jan G.F. Worst samen met een instrumentmaker opgericht. Zij maakten instrumenten voor de oogchirurgie en later ook intra-oculaire lenzen. Die waren toen nog experimenteel en niet op de markt verkrijgbaar. Het bedrijf veranderde zo langzamerhand van instrumentmakerij in lenzenfabriek.
In Zweden had de firma Pharmacia een vloeistof ontwikkeld met de naam Healon, die staaroperaties vergemakkelijkt en het oogweefsel beschermt. Begin jaren tachtig kocht Pharmacia de lenzenproducent in Groningen, die inmiddels Medical Workshop heette, met het oogmerk toegang te krijgen tot de markt van de oogchirurgie. Zoals bekend, zijn in de wereld der farmaceutica fusies aan de orde van de dag. Pharmacia Aktiebolag fuseerde met Farmitalia Carlo Erba, dat al in 1853 ontstond. Daar kwamen achtereenvolgens Searle (de uitvinder van de zoetstof aspartaam), Kabi, Upjohn en Monsanto bij. Op 15 juli 2002 kondigde de aldus ontstane Pharmacia Corporation een overname door Pfizer Inc. aan, die eind 2002 zijn beslag krijgt. De international zal daardoor groeien van 70 000 naar zo'n 160 000 medewerkers!
Cyriel Vandeursen is product- en proces-ontwikkelaar bij Pharmacia Groningen en vooral verantwoordelijk voor het ontwerpen van lensmallen en het programmeren van precisiedraaibanken voor de fabricage hiervan. Hij is een beetje laconiek over al die fusies en zegt: "Ongeveer iedere twee jaar krijgen we een andere naam. Straks heten we Pfizer en dat zal ook wel weer wennen."
 <Vervolg>